Bron: NEMO Science Museum / Exploratorium

Camera Obscura: Fotografie zonder Lens

Bouw met een schoenendoos, kalkpapier en een speldenprik de oervorm van het fototoestel en zie de wereld op zijn kop.

Natuur Kunst Techniek Onderzoeken

Groep / Leerjaar: groep 5, groep 6, groep 7, groep 8
Tijdsduur: 60 minuten
Niveau: makkelijk
Groepsvorm: individueel

Bekijk & Print Leerlingwerkblad

A4 Printbaar Werkblad

Leerlingwerkblad voor in de Klas

Stappenplan, materiaallijst en leerdoelen, altijd bijgewerkt vanaf deze opdrachtpagina.

Bekijk & Print Werkblad

Aan de slag

Stappenplan voor Leerlingen

0 / 5 stappen voltooid

Voortgang van de maakles:0%

Een camera obscura (Latijn voor 'donkere kamer') is het eeuwenoude geheim achter de schilderkunst van de oude meesters en de basis van alle moderne fotografie. Door een piepklein gaatje in een verduisterde doos te prikken, vallen lichtstralen kruislings naar binnen en projecteren ze een haarscherp, omgekeerd beeld van de buitenwereld op een half-transparant projectiescherm.

🔍 Fase 1: Oriëntatie & Concept

Stap 1

DE SCHOENENDOOS VERDUISTEREN

•Schilder de binnenkant van een schoenendoos matzwart of bekleed hem met zwart karton om interne reflecties te voorkomen.
•Zorg dat de doos volledig lichtdicht is wanneer het deksel erop zit.

✏️ Fase 2: Ontwerpen & Schetsen

Stap 2

HET PROJECTIESCHERM MONTEREN

•Snijd aan de achterzijde van de doos een rechthoekig venster van 10 x 10 cm uit.
•Plak over deze opening een strakgespannen vel kalkpapier (of half-transparant bakpapier).

🛠️ Fase 3: Bouwen & Maken

Stap 3

HET GAATJE (PINHOLE) MAKEN

•Snijd in de voorzijde (tegenover het scherm) een vierkant luikje van 3 x 3 cm.
•Plak hier een stukje stevig aluminiumfolie overheen.
•Prik met de punt van een dunne naald exact in het midden een ragfijn, cirkelrond gaatje in het folie.

⚡ Fase 4: Testen & Optimaliseren

Stap 4

DE KIJKKOKER EN DONKERE DOEK

•Maak van een kartonnen koker een zonnekap rondom het kalkpapier, of leg een donkere doek over je hoofd en de achterkant van de doos.

🌟 Fase 5: Presenteren & Evalueren

Stap 5

OBSERVEREN EN FOCUSSEN

•Richt de camera obscura naar een zonnig raam of een fel verlicht voorwerp buiten.
•Kijk op het kalkpapier: zie je bomen en voorbijgangers ondersteboven en in spiegelbeeld bewegen?

Praktijk & Inspiratie

Voorbeelden & Inspiratie

Foto's van gemaakte werkstukken, tussenstappen en inspirerende variaties, aangeleverd door de bron van deze opdracht:

Camera Obscura: Fotografie zonder Lens voorbeeld 1

Eindresultaat

Leerdoelen & Vaardigheden

Met deze maakopdracht werken leerlingen aan de volgende SLO kerndoelen en vaardigheden:

Begrijpen dat licht zich in rechte lijnen voortplant en hoe een speldengat (pinhole) voor beeldvorming zorgt
Ontdekken waarom het geprojecteerde beeld op zijn kop staat (kruising van lichtstralen)
Historisch inzicht verwerven in de evolutie van optica en fotografie

Didactische Handreiking

Leerkrachtinstructies & Klasbegeleiding

1. Voorbereiding & Lokaalinrichting

Verzamel schoenendozen en controleer of er een zonnige buitenlocatie of fel verlicht raam beschikbaar is.

2. Prikkelende Introductie & Lesopening

Hoe schilderde Johannes Vermeer zulke levensechte schilderijen in Delft in 1660? Bespreek hoe kunstenaars licht 'vingen' met een donkere kamer.

3. Veiligheidsprotocol & Didactische Valkuilen

⚠️ Veiligheidsinstructies voor de klas:

Voorzichtig met de scherpe naald bij het prikken in het aluminiumfolie.

🔍 Waar lopen leerlingen typisch vast?

Als het speldengat te groot wordt gemaakt, wordt het beeld onscherp en wazig; is het te klein, dan is het beeld te donker.

4. Differentiatie & Snelle Makers

Laat leerlingen experimenteren met een vergrootglaslens voor het gaatje om het verschil in helderheid en scherpstelling te ontdekken!

5. Klassikale Reflectie & Vragen

1.Waarom staat het beeld op het kalkpapier ondersteboven?
2.Wat gebeurt er met het beeld als je het gaatje twee keer zo groot maakt?
3.Hoe werkt ons eigen oog op precies dezelfde manier als een camera obscura?

Reviews van leerkrachten

Geverifieerde leerkrachten of gasten (na goedkeuring) — echte ervaringen

Niet ingelogd?

Log in met je schoolmailadres, of ga verder zonder account — dat wordt dan wel eerst door een beheerder bekeken voordat het zichtbaar wordt.

Reviews laden…

Laat je inspireren

Vergelijkbare Maakopdrachten

Wikimedia Commons — Visualization of Sound Waves (Amanda Yuu, Wiki Science Competition 2019)

Geluidsgolven Visualiseren met Laser & Membraan (Cymatics)

Span een ballon over een blikje op een luidspreker, plak er een spiegeltje op en laat een laserstraal je stem omzetten in dansende Lissajous-patronen op de muur.

NatuurOnderzoekenKunst

groep 6, groep 7, groep 8 50 min

Instructables / STEM Projects

3D Hologram Projector voor Smartphones

Creëer zwevende 3D-hologrammen met een smartphone en een zelfgemaakte transparante piramide.

TechniekNatuurOntwerpen

groep 5, groep 6, groep 7, groep 8 45 min

TeachEngineering (University of Colorado Boulder)

Aardbevingbestendige Wolkenkrabber op Schudtafel

Bouw een eigen schudtafel en test of je zelfgebouwde tandenstokers-en-marshmallowtoren een simulatie van een aardbeving van één minuut overleeft.

TechniekOntwerpenNatuur

groep 5, groep 6, groep 7, groep 8 1 u 15 min