Direct naar de inhoud
Stenenonderzoek
Bron: Gerard Bes (beeldhouwer)

Stenenonderzoek

Test en vergelijk stenen op hardheid met krasproeven volgens de schaal van Mohs, net als een steenhouwer.

Groep / Leerjaar
groep 5, groep 6, groep 7, groep 8
Tijdsduur
60 minuten
Niveau
gemiddeld
Groepsvorm
groepjes
A4 Printbaar Werkblad

Leerlingwerkblad voor in de Klas

Stappenplan, materiaallijst en leerdoelen, altijd bijgewerkt vanaf deze opdrachtpagina.

Bekijk & Print Werkblad
Aan de slag

Stappenplan voor Leerlingen

0 / 5 stappen voltooid
Voortgang van de maakles:0%

Niet elke steen is even hard: sommige stenen kun je met je vingernagel bekrassen, andere alleen met staal of diamant. Steenhouwers gebruiken de hardheid van een steen om te bepalen met welk gereedschap ze hem kunnen bewerken. In dit onderzoek testen leerlingen een verzameling stenen met krasproeven volgens de schaal van Mohs (bedacht in 1822 door Friedrich Mohs) en ontdekken ze dat dit geen exacte meting is, maar een praktische rangorde.

🔍 Fase 1: Oriëntatie & Concept

Stap 1

VOORBEREIDEN & MATERIAAL VERZAMELEN

  • Verzamel een aantal verschillende stenen.
  • Bekijk ze met een loep: zie je kristallen, korrels of laagjes? Noteer kleur, glans en textuur.
Stap 1
✏️ Fase 2: Ontwerpen & Schetsen

Stap 2

DE KRASPROEF (SCHAAL VAN MOHS)

  • Probeer een steen te bekrassen met je vingernagel, met een munt en met een stalen voorwerp.
  • Hoe meer materialen een kras achterlaten, hoe zachter de steen; sommige stenen laten zich alleen met machinaal gereedschap bewerken.
Stap 2
🛠️ Fase 3: Bouwen & Maken

Stap 3

DE STENEN RANGSCHIKKEN

  • Rangschik de stenen van zacht naar hard op basis van je krasproeven.
Stap 3
⚡ Fase 4: Testen & Optimaliseren

Stap 4

VERGELIJKEN

  • Vergelijk je rangorde met die van klasgenoten: kwamen jullie tot dezelfde volgorde?
Stap 4
🌟 Fase 5: Presenteren & Evalueren

Stap 5

PRESENTEREN

  • Presenteer je stenenverzameling met de gevonden hardheidsvolgorde aan de klas.
Stap 5
Praktijk & Inspiratie

Voorbeelden & Inspiratie

Foto's van gemaakte werkstukken, tussenstappen en inspirerende variaties, aangeleverd door de bron van deze opdracht:

Stenenonderzoek voorbeeld 1
Eindresultaat
Stenenonderzoek voorbeeld 2
Voorbeeld

Instructievideo's

Mohs Hardness Scale of Minerals Explained · Science Explained
Instructievideo — Stenen onderzoeken en determineren · MaaklabSpits

Leerdoelen & Vaardigheden

Met deze maakopdracht werken leerlingen aan de volgende SLO kerndoelen en vaardigheden:

  • De drie hoofdgroepen gesteenten (stollingsgesteente, afzettingsgesteente, metamorf gesteente) herkennen en begrijpen
  • De hardheidsschaal van Mohs toepassen via systematische krasproeven
  • Wetenschappelijke testmethoden (streepkleur, kalkreactie, magnetisme) uitvoeren en documenteren
  • Een geologische determinatietabel en zoekkaart correct gebruiken
  • De tien referentiemineralen van de Mohs-schaal (van talk t/m diamant) en hun bewerkbaarheid kennen
Didactische Handreiking

Leerkrachtinstructies & Klasbegeleiding

1. Voorbereiding & Lokaalinrichting

Verzamel een gevarieerde collectie gesteenten (graniet, kalksteen, basalt, zandsteen, marmer, vuursteen), loepen, een kraspen (of spijker) voor de hardheidsschaal van Mohs, een druppelflesje met milde azijn (kalktest) en weegschalen.

2. Prikkelende Introductie & Lesopening

Toon een stuk ruw graniet en een gladde vuursteen. Vraag: 'Hoe oud zijn deze stenen? Waar komen ze vandaan en hoe zijn ze miljoenen jaren geleden gevormd?' Bespreek stollings-, sediment- en metamorfe gesteenten.

3. Veiligheidsprotocol & Didactische Valkuilen
⚠️ Veiligheidsinstructies voor de klas:

Voorzichtig met kraspennen en azijndruppels.

🔍 Waar lopen leerlingen typisch vast?

Kalktest verwarren; azijn bruist alleen bij kalkhoudend gesteente (zoals kalksteen of krijt).

4. Differentiatie & Snelle Makers

Laat leerlingen de dichtheid (massa gedeeld door volume via onderdompeling in een maatcilinder) berekenen van verschillende stenen.

5. Klassikale Reflectie & Vragen

  • 1.Hoe ontstaat het verschil tussen stollingsgesteente (lava), afzettingsgesteente (zand/klei) en omvormingsgesteente (druk en hitte)?
  • 2.Wat vertelt de hardheid van een mineraal (Mohs schaal 1 tot 10) ons over de praktische toepassingen in de bouw?
  • 3.Waarom vinden we fossielen alleen terug in sedimentgesteente en nooit in vulkanisch basalt?

Reviews van leerkrachten

Geverifieerde leerkrachten of gasten (na goedkeuring) — echte ervaringen

Niet ingelogd?

Log in met je schoolmailadres, of ga verder zonder account — dat wordt dan wel eerst door een beheerder bekeken voordat het zichtbaar wordt.

Log in met een schoolmailadres

Reviews laden…

Laat je inspireren

Vergelijkbare Maakopdrachten

Aardbevingbestendige Wolkenkrabber op Schudtafel
TeachEngineering (University of Colorado Boulder)

Aardbevingbestendige Wolkenkrabber op Schudtafel

Bouw een eigen schudtafel en test of je zelfgebouwde tandenstokers-en-marshmallowtoren een simulatie van een aardbeving van één minuut overleeft.

TechniekOntwerpenNatuur
groep 5, groep 6, groep 7, groep 8 1 u 15 min