Direct naar de inhoud
Zelf een Spectroscoop Bouwen: Het Lichtspectrum Ontrafelen
Bron: Exploratorium – CD Spectroscope

Zelf een Spectroscoop Bouwen: Het Lichtspectrum Ontrafelen

Bouw een handzame spectroscoop van een oude cd en een kartonnen koker, en splits licht van verschillende bronnen op in een kleurenspectrum.

Groep / Leerjaar
groep 6, groep 7, groep 8
Tijdsduur
60 minuten
Niveau
gemiddeld
Groepsvorm
individueel
A4 Printbaar Werkblad

Leerlingwerkblad voor in de Klas

Stappenplan, materiaallijst en leerdoelen, altijd bijgewerkt vanaf deze opdrachtpagina.

Bekijk & Print Werkblad
Aan de slag

Stappenplan voor Leerlingen

0 / 5 stappen voltooid
Voortgang van de maakles:0%

Hoe weten wetenschappers uit welke stoffen sterren en planeten bestaan? Met spectroscopie! De piepkleine groefjes op een cd werken als een diffractierooster en splitsen licht op in de kleuren van de regenboog. In deze Exploratorium-uitdaging bouwen leerlingen hun eigen cd-spectroscoop.

🔍 Fase 1: Oriëntatie & Concept

Zaagsjabloon voorbereiden. Druk de (gratis) zaagsjabloon van Exploratorium af en wikkel die om een kartonnen verzendkoker van minstens 30 cm lang; pas de schaal zo nodig aan zodat de sjabloon precies rond de koker past, zonder gat of overlap.

Zaagsjabloon voorbereiden. Druk de (gratis) zaagsjabloon van Exploratorium af en wikkel die om een kartonnen verzendkoker van minstens 30 cm lang; pas de schaal zo nodig aan zodat de sjabloon precies rond de koker past, zonder gat of overlap.
✏️ Fase 2: Ontwerpen & Schetsen

De koker schuin doorzagen. Zaag de koker met een zaag onder een hoek van ongeveer 30 graden langs de gebogen lijn op de sjabloon. Door deze schuine zaagsnede kan de cd er straks schuin in worden geschoven.

De koker schuin doorzagen. Zaag de koker met een zaag onder een hoek van ongeveer 30 graden langs de gebogen lijn op de sjabloon. Door deze schuine zaagsnede kan de cd er straks schuin in worden geschoven.
🛠️ Fase 3: Bouwen & Maken

Kijkgaatje en spleet maken. Snijd met een hobbymes/schaar het rechthoekige kijkgaatje uit (het zwarte vlak op de sjabloon) en verwijder daarna de sjabloon. Knip in een los stukje karton of de plastic dop van de koker een smalle rechte spleet van minder dan 1 mm breed en ongeveer 5 cm lang.

Kijkgaatje en spleet maken. Snijd met een hobbymes/schaar het rechthoekige kijkgaatje uit (het zwarte vlak op de sjabloon) en verwijder daarna de sjabloon. Knip in een los stukje karton of de plastic dop van de koker een smalle rechte spleet van minder dan 1 mm breed en ongeveer 5 cm lang.
⚡ Fase 4: Testen & Optimaliseren

Alles monteren. Plak het kartonnetje met de spleet op het uiteinde van de koker dat het verst van de schuine zaagsnede ligt (de 'bovenkant'), met de spleet horizontaal uitgelijnd. Plak een tweede stuk karton over het andere (onderste) uiteinde om zijlicht buiten te sluiten. Schuif tot slot de hele cd in de schuine zaagsnede, zodat hij het licht dat door de spleet naar binnen valt in je oog weerkaatst.

Alles monteren. Plak het kartonnetje met de spleet op het uiteinde van de koker dat het verst van de schuine zaagsnede ligt (de 'bovenkant'), met de spleet horizontaal uitgelijnd. Plak een tweede stuk karton over het andere (onderste) uiteinde om zijlicht buiten te sluiten. Schuif tot slot de hele cd in de schuine zaagsnede, zodat hij het licht dat door de spleet naar binnen valt in je oog weerkaatst.
🌟 Fase 5: Presenteren & Evalueren

Testen en lichtbronnen vergelijken. Richt de spleet op een tl-lamp en kijk door het kijkgaatje: je ziet felle, losse gekleurde lijnen — het lijnenspectrum van het kwikgas in de buis. Een gloeilamp geeft juist een doorlopende regenboog. Vergelijk ook ledlampen, natriumlampen of neonbuizen. Kijk nooit rechtstreeks in de zon; richt de spleet in plaats daarvan op zonlicht dat weerkaatst van een witte wolk, muur of vel papier. Met een lange koker (60 cm) en een heel nauwe spleet zijn zelfs de donkere Fraunhoferlijnen in het zonnespectrum te zien.

Testen en lichtbronnen vergelijken. Richt de spleet op een tl-lamp en kijk door het kijkgaatje: je ziet felle, losse gekleurde lijnen — het lijnenspectrum van het kwikgas in de buis. Een gloeilamp geeft juist een doorlopende regenboog. Vergelijk ook ledlampen, natriumlampen of neonbuizen. Kijk nooit rechtstreeks in de zon; richt de spleet in plaats daarvan op zonlicht dat weerkaatst van een witte wolk, muur of vel papier. Met een lange koker (60 cm) en een heel nauwe spleet zijn zelfs de donkere Fraunhoferlijnen in het zonnespectrum te zien.
Praktijk & Inspiratie

Voorbeelden & Inspiratie

Foto's van gemaakte werkstukken, tussenstappen en inspirerende variaties, aangeleverd door de bron van deze opdracht:

Zelf een Spectroscoop Bouwen: Het Lichtspectrum Ontrafelen voorbeeld 1
Eindresultaat
Zelf een Spectroscoop Bouwen: Het Lichtspectrum Ontrafelen voorbeeld 2
Voorbeeld
Zelf een Spectroscoop Bouwen: Het Lichtspectrum Ontrafelen voorbeeld 3
Voorbeeld

Leerdoelen & Vaardigheden

Met deze maakopdracht werken leerlingen aan de volgende SLO kerndoelen en vaardigheden:

  • Begrijpen dat wit licht is opgebouwd uit verschillende golflengtes en kleuren van het elektromagnetisch spectrum
  • Ervaren hoe een diffractierooster licht breekt en spectraallijnen zichtbaar maakt
  • Wetenschappelijke vergelijkingen maken tussen verschillende lichtbronnen (TL, LED, gloeilamp, zonlicht)
Didactische Handreiking

Leerkrachtinstructies & Klasbegeleiding

1. Voorbereiding & Lokaalinrichting

Verzamel oude CD's en zorg voor verschillende soorten lichtbronnen in het lokaal (TL-buis, spaarlamp, halogeen, gekleurde LEDs).

2. Prikkelende Introductie & Lesopening

Hoe ontdekken NASA-telescopen zoals James Webb waterdamp of zuurstof op verre exoplaneten? Leg uit dat elk chemisch element een unieke 'streepjescode' van licht achterlaat.

3. Veiligheidsprotocol & Didactische Valkuilen
⚠️ Veiligheidsinstructies voor de klas:

WAARSCHUWING: Laat leerlingen NOOIT direct in de felle zon kijken met de spectroscoop!

🔍 Waar lopen leerlingen typisch vast?

Als de spleet breder is dan 1 mm worden de spectraallijnen wazig en overlappen de kleuren. Maak de spleet zo smal mogelijk.

4. Differentiatie & Snelle Makers

Laat leerlingen een vlamproef observeren waarbij de leerkracht keukenzout (geel natriumlicht) of koper (groen licht) in een gasvlam houdt.

5. Klassikale Reflectie & Vragen

  • 1.Welk verschil zag je tussen het spectrum van de zon en dat van een TL-buis?
  • 2.Waarom noemen wetenschappers spectraallijnen ook wel de 'vingerafdruk' van een chemisch element?
  • 3.Hoe buigen de microscopische groeven op de CD het licht af?

Reviews van leerkrachten

Geverifieerde leerkrachten of gasten (na goedkeuring) — echte ervaringen

Niet ingelogd?

Log in met je schoolmailadres, of ga verder zonder account — dat wordt dan wel eerst door een beheerder bekeken voordat het zichtbaar wordt.

Log in met een schoolmailadres

Reviews laden…

Laat je inspireren

Vergelijkbare Maakopdrachten

Aardbevingbestendige Wolkenkrabber op Schudtafel
TeachEngineering (University of Colorado Boulder)

Aardbevingbestendige Wolkenkrabber op Schudtafel

Bouw een eigen schudtafel en test of je zelfgebouwde tandenstokers-en-marshmallowtoren een simulatie van een aardbeving van één minuut overleeft.

TechniekOntwerpenNatuur
groep 5, groep 6, groep 7, groep 8 1 u 15 min
Anemometer: Zelf een Windsnelheidsmeter Bouwen
Science Buddies — How Does a Wind Meter Work? (STEM Activity)

Anemometer: Zelf een Windsnelheidsmeter Bouwen

Bouw een draaiend windkruis met bekertjes en bereken de actuele windsnelheid in kilometers per uur.

NatuurOnderzoekenTechniek
groep 5, groep 6, groep 7, groep 8 1 uur
Camera Obscura: Fotografie zonder Lens
NEMO Science Museum / Exploratorium

Camera Obscura: Fotografie zonder Lens

Bouw met een schoenendoos, kalkpapier en een speldenprik de oervorm van het fototoestel en zie de wereld op zijn kop.

NatuurKunstTechniek
groep 5, groep 6, groep 7, groep 8 1 uur